Li Ser Etmolojya Wjeya Kurd end Peyv Bersiv
Krdistan Tarihi ve Dili / 14 Mayıs 2018 Pazartesi Saat 11:48
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Bgman, heta li ser etmolojiya Kurd lkolneke ba ney kirin, w gelek titn Kurd di tariy de bimnin.

Bgman, heta li ser etmolojiya Kurd lkolneke ba ney kirin, w gelek titn Kurd di tariy de bimnin. Ziman Kurd ewqas zelale ku dema xebetek amator j li ser b kirin, gelek titn pir balk derdikevin hol. Di vir de kok qurmn peyvan gelek girng in. Di droka ziman Kurd de hinek peyv navn Kurd ji qurmn wan hatine qutkirin niha wateyek etmolojk nadin. Di peyv watey de kombnasyon bi xra qurma peyvan dibe. Ger peyv ji qurma xwe b qutkirin peyv an melez dibin anj bi dem re tn biavtin. Ev dibin ku peyvn bra baweriyn ol siyas bin j. Ger di van peyvan de hilweandin b kirin, bra drok xirab dibe titn civak tn cem hev ji hev dikeve. Bgman ev tit gelek caran hatiye ser Kurdan. Mnak welatn Kurdan baweriyn wan teqez di nav yek peyv de bi cih bne wateyek hevbe didin.

 Di mzekirina destpk de peyva Ahra Mazda ristek teolojk dileyze, l dema bi baldar li ser b sekinandin t dtin ku naveroka xwe ji welatn Hr digire. A-Hr- A bi du pvekn A A adiyeta peyva Hr dikin. Xweday welat mezin di ser v avdriy re die heta Gtiyan j. Gt Gdea hem wateyek xweday hem j wateyek civak dide. Ev slsleya peyvan li gor nrna me di pvajoya Medan de j derbasdare. Heredot peyvn Med ji telafsa Persan digire. Di ziman Kurd de tpa Z di Faris de dibe D. Di v watey de ti pwendiya Maden Medya bi hev re nn e. Ger di ser Persan re ev peyv hatibe girtin wateyek wisa girtibe dibe, l di etmolojiya ziman Kurd de ne wisa ye. Xweday Serdet Ahra Mazda weke maziyek kevneopoya welat xweda derbas tgihtina Med j dibe. Li gor v arov Medya Med bi htmalek mezin Mez ango Mazya ye. Ji ber ku HR, AHRA MAZDA, MAZYA, Mazdek, Mazdezm, Hrrem Hremzm ji Hriyan heta Medan zncrek etmolojk ava dike.

Ev slsle di gelek heremn erdngar j derdikevin piya me. Mnak li mil kermanah heremek bi nav Gabar heye. Heman slsle derbas mil Zabarya dibe die heta Gabar Botan, l ev  slsle li mil Behdnan ji ber telafsa ziman Ereb diik ev girdana etmolojk qut dibe. Li gor me hinek j raman hi j qut dibe. Ji ber ku di ziman Ereb de peyva G nne Gabara Behdnan dibe Zabar ango Zebar. Cabar ango Cebar j ji heman peyv t. Ev guhertinn di ziman de tn kirin bi dem re hilweandinn and dikin r li piya biavtin vedikin. Mnak di roja me ya ro de di navbara Avesta, Heste Hst de girdan kirin gelek zor e, l Awesta t wateya gotinn ji agir. Heste di ziman Botan de amra agir e. Hstn mirovan agir ango evn jana ji evn t di ziman Kurd de tgehek wjey ye. Mixabin ji bona girdanek wisa di raman dmaxa mirovn me de bibe gelek kare pwist e. Di roja me ya ro de bi qas dringn di nav peyvan de hatiye kirin, di navbara baweriyn Kurdan de j hatiye kirin. Mnak: Rexm ku di navbera Yarsan, Ehl Heq Ezdatiy de cewaziyn mezin nnin j, guhertinn wisa wan ji hev drdixin. Jixwe armanca van guhernan j hinek ev e.

Mnak di van saln dawiy de herma Lor xelkn Lor weke Faris didin naskirin. L dema mirov li fonetka peyvn Kurd yn xwemal mze dike, hewcey ti nqa namne. Gor- Sor- Lor; ango Goran- Soran Loran ji heman fonetk tn. Lorandin ango lorn bi awayek xwer Kurd ye. Ji bona v  sedsal zelalkirina hinek peyvan pwist e. Weke mnak; Babek, Mazdek Hrem j mna peyvn jor heman tit hatiye ser wan. Li gor nrna min ev hem pareyn yek gewdey ne simbil wan di anda kurd ya niha de hnj zind ye. Peyva Hrrem ger ji xwarin j b, xurn xwarin b ku guhertinn mezin tde bibin hn j Kurd ne. Ger ji Hriyan t dsa heman tit derbasdar e. Ev pnase bes e em derbas wjeya w dem bibin.

 Du navn helbest ku mna stna helbesta Ereb t naskirin mirov gelek didin fikirandin. Kasde Xazel hem berga helbesta Rojhilata Navn bandor kiriye. Koka peyva Qasde ji qisey t. Jixwe wateya w j qiseyn ji bona kesn navdar ango siltanan e. Ev peyv gelo ji Ereb derbas Kurd bye ango resen Kurd ye  ez nizanim, l di Zaravaya Dimilk Soran de j qiseye, qisekirin qisekerd e. Ji bona v peyv lkoln pwist e. L ji bona peyva Xazel ti gmann min nn ku ev peyv ne Kurd ye. Tpa G di ziman Ereb de nn e X di wateya fonetka G de hatiye bikarann. Yan Xazel, Gazel e. Di Kurd de gazin her iqas zivribe wateya gotina neyn j di kok de t wateya gotinan. Ev peyv die heta Gatayn Avastey. Gata, gotin in. Gata bi reformkirina gotinn Tewrat ku dibje, ber her tit gotin heb mexsed mirad me temam dike. Gotinn ji bona yar di edebyata Ereb de nr dibe t wateya gotin ji bona jin.

Yar di anda Serdet de t wateya dost ango kesn bi Serdet bawer. Yarsan koma dostan e. Jixwe di v baweriy de wje, bawer stran tkel e. Yekem taybetmendiy v baweriy ev e. Ya duduyan j avkaniya senteza wjeya Ereb ev bi giran ev ray e. Mecsiyn ku qala wan di nav ola slamiyet de t kirin bi giran ji v ray tn. Raya tnd t jkirin, raya din j bi giran deforme dibe. L ev raya ku bi dem re t deforme kirin, di wjeya Ereb de sentezek ava dike. Gazel, dubeyt, Rbay (arn) her iqas ber j hebin, bi giran di wjeya Ereb de tne sentezkirin. Dubeyt arn weke avkan ji Avesta ola Serdet (zerdet)tn. Ji ber v sedem serzemna Kermanah Lor hem wjeya Faris hem j wjeya Ereb pir zde bandor kiriye heta bye avkan. Dibistana wjeya Kurd ya yekem risteke bi v reng dileyze. Behll Med risteke mezin di v dibistan de dileyze. Mirov dikare bje ku hostey helbesta dumalik (dubeyt) ev kes e. Helbestn w di heman dem de avkaniya gulbangn Yarsanan e j.

       Ew watey yaran, ew watey yaran

  me dwanyn ew watey yaran

       Hen meglin yek yek aran

  Ta zinde kerim Ayn ran

        Dubeytn Behll Med pir bi hsan dikarin bibin arn. Ger bi tevna arn bne nivsandin, ji bil rza sisiyan a serbest mirov nizane ku dumalik in. Jixwe arn ruba di vir de ji hev cuda dibin. Di arnan de ne gengaz e ku s rzik bi qafiye yek j b qafiye be. Ger wisa b nivsandin jixwe dibe rubay. Serkeftina wjeya Ereb ewqas e. Mnak:

     Ew watey yaran, ew watey yaran

We qann ert ew watey yaran

end mewla bim girdiman aran

Yaranim kerden we qeway maran

        Ev j dumalik e, l min weke arn nivsand. Ev ne ruba ye, l mirov dikare bje arn. Ji bona arn misogeriyeke rza sis ya serbest nn e. Diyar dibe ku koka helbesta Rba ji dumalikan t. Dumalik dibe arn, arn j veguheziye Rubayiyan. Pit Behll bi rz weke: Baba Hetem Loristan, Babe Lorey Loristan, Babe Necm Loristan bi giran Husn ul rtba kirine. Yan helbestn Behll dewlemend kirine. Cewaziyeke wan a mezin ji Behll nn e. Ev helbesta Baba Hatem Loristan v rastiy pir ekere dike;

     Remz dwane, remz dwane

Hateme nan remz dwane

Danay amenan we bbahane

Ez wlim en rew rane

         Pit v axa bingehn axa Baba Tahir ryan heye. Li ser Baba j gelek gotegotn spekulatf hene. Hem ji aliy Ereban ve hem j ji aliy Tirkan ve titn b bin b bingeh hatine gotin. Mczeya Baba bi bna Ereb ango dn slam ve girdidin. Mnaka Uryan yek ji v ye. L div em di nasnameya Baba de xwe mna wan gotinn b bin bik nekin. Kurd e ango ne Kurd e div nebe mijara nqa j. Em dizanin ku Helbestn w ji bil Yarsanan ti al nadin jiyankirin. Baba Tahir Uryan di helbestn xwe de hem wjeya ber xwe vedihewne. Hem arn hem j Ruba ji Baba vir ve p dikeve. Dumalikn Behll veduguhezne arn ango Rubayiyan. Dibe ku yn destpk Avestay di pngava slam de reforme dike j ew be. Helbestn w reformekirina Avestay ne. Rista Baba di vir de veartiye. Ew van  herdu malikn Behll dike jiyan.

     end mewla bim girdiman aran

     Yaranim kerden we qeway maran

Di cewher xwe de baweriya Yarsan ango Ehl Heq ev bi xwe ye. Ger Behll bertek be, Baba rxistin e. Yarsant li ser demar Zerdet ji atiy gelek radkaltir e. Mirov bi hsan dikare j re bje mezhebeke Zerdet ye. Hevsengiyeke di navbera a, slam Zerdetiy de kikiriye. Li gor v rastiy j Baba reformgereke gelek mezin e. Xemgniya Baba ji ber ertn hey ye. Ew van encaman dike helbest. Helbestn wan nixumand ne. Helbest bi awayek dibe peywendiya navbera Yaran. Jixwe Yarsant ev bi xwe ye. Ger dema mirov li etmolojiya van  baweriyan mze bike, mirov w v rastiy pir ba bibne. Yarsan Kakay di wateya dost bira de hatiye bikarann. Ji ber v rastiy j peyv hem bi kodin. Wjeya raya yekem nv wjey nv bawer ye. Mirov dikare her s komikn Kurd n baweriy di v ray de kom bike. zd, Yarsan Elew pareyn v dibistan ne.

Baba Tahir me gotib ku yekem nivskar Rbayiyan e. Qasde Gazel avkaniya xwe ji arnn Baba digirin. Ji Baba kevintir wazek bi v reng nehatiye dtin.

     Ez ew sotdil b p ser im

Ku dil sot bi eqa dlber im

Dil min daxday ye ji laleryan

Di demarn xwe de xwed niter im.

Jiyan Bihar

Krdistan Stratejik Aratrmalar Merkezi

www.lekolin.com - www.lekolin.org - www.lekolin.net www.lekolin.info -www.navendalekolin.com -http://kursam.org/index.html- http://kursam.net/index.html

Parveke

TAGS(ETIKETLER): ziman  Kurd  weje  kurdi  kurdistan  

Bu Yazya Henz Yorum Eklenmemi.