Şex Mahmud Berzenci’yi Anarken
12 Ekim 2018 Cuma Saat 17:15
14 Punto 16 Punto 18 Punto 20 Punto
Kasım Engin

Kürdistan’da Mirliklerden sonra direnişleri Şêxler sürdürmüştür. Bunlardan en ileri düzeyde bilineni Şex Ubeydullah Nehri ile Şêx Said direnişleridir. Ancak bilelim ki, bu direnişlerin yanında bir de Şêx Mahmud Berzenci’nin büyük direnişi vardır.

Şex Mahmut Berzenci Caf aşireti mensubudur, merkezi Süleymaniye’dir. Kadiri Şêxlerinin en etkili isimlerinden olan Şêx Sait’in oğludur. 1908 yılında Şêx Sait Osmanlılar tarafından katledilmişti. Bunun üzerine babasının yerine Şêx Mahmud Berzenci geçmişti. Şêx Kadiri tarikatının lideridir. Esasta toplum içerisinde dini görevlerle uğraşan Kadirilik tarikatı belki de ilk kez Şêx Mahmud Berzenci şahsında bir direnişe öncülük ettiğini görüyoruz. Genelde politik sahaya, yani beşeri olan sahaya karışmayan bu tarikat şexleri için dediğimiz gibi belki de bir ilk olmaktaydı. Nitekim bunun bir ilk olmasından dolayı oldukça büyük acemilikler yapılsa da kitlelerin Şêxlik Kurumu, Kadiriliğinin Süleymaniye etrafında güçlü olması, aşiret yapıları ve alanın geçmişten beri bir direniş merkezi olması itibariyle erkenden güçlenme zemini bulmasına yol açmıştır.

Şêx Berzenci’nin hem Mir direnişleri ile hem de Şêx Übeydullah direnişiyle karşılaştırıldığında oldukça büyük acemiliklerin yapıldığını rahat görebiliriz. Öncelikli olarak ciddi bir örgütlülük söz konusu değildir. Tarikata ve Şêxe olan inanç temelinde yürütülen çalışmalar her bir saldırı da yenilgiyle sonuçlanmış her yenilgi de ise Şêx esir düşmüştür. Ancak Ortadoğu’nun nazik ve kırılgan durumundan kaynaklı da Şêxe her zaman ihtiyaç duyulmuştur. O yıllarda Türkiye’de Kürt ve Türk halklarının ortak direnişinin kırabilmek için parçalama, bölme aracı olarak etkili isim olarak Şêx Mahmut Berzenci görüldüğü için Şêxten vazgeçmemişlerdir. Bunun içindir ki Hindistan’a sürgüne gönderdikleri Şêxi bir yıl geçmemesine rağmen İngilizler sürgünde geri getirmek zorunda kalmışlardır. Nedeni dediğimiz gibi basittir: İngilizlerin pürüzsüz olarak Irak’a yerleşmeleri için Kürtleri yanlarına çekmeleri gerekirdi. Kürtleri kendi yanlarına almaları durumunda kuzey Kürtlerini etkileyerek Türkiye’yi baskılayarak Musul ve Kerkük’ü daha rahat alabilirlerdi. Nitekim bilenen Sevr ve daha sonra gelişen Lozan süreçleri hep böyle oyunlar üzerinde kurgulanarak yapılan toplantı ve konferanslar olmuşlardır. Özü, İngilizlerin Ortadoğu’ya köklü yerleşmelerinin planlarıdır.

İşte bunun için İngilizler erkenden birinci dünya savaşı ardından 1918 yılında Binbaşı Noel Güney Kürdistan’a görevlendirirler. İlk elden Şêxe özerklik gibi statünün tanınacağın vaadi verilerek Şêx ikna edilmeye çalışılır. Şêxi ikna ederler Şêx ise İngilizleri tanıyacağının sözünü verir ve Süleymaniye etrafında otonom bir yapıyı oluşturması kabul eder.

İngilizlerin şartları:

“1-Şêx etkinlik alanının en yoğun olduğu Musul, Kerkük, Süleymaniye ve Erbil de İngiliz karşıtlığını yaratmayacak.

2-Türk yönetimiyle hiçbir biçimde yakın temasta bulunmayacak.”

Ve nitekim 14 Eylül 1922’de Şêx İngilizler tarafında Süleymaniye sorumlusu olarak atanır. Yanında da Kürtlerin Lawrence olarak bilinen Binbaşı Noel verilir. Şêx Mahmud Berzenci İngilizler için esas olanın Kürdistan olmadığını erkenden fark eder. Yine Kürtlerin yeni kurulacak olan Türkiye’ye karşı çıkartılmak için hazırlanan bir oyun olduğunu anlar. Kaldı ki İngilizlerin Ortadoğu’da ilk elden geliştirdikleri yamalı bohça gibi duran Arap devletçikleridir. Henüz 1922 yılında Irak’a ithal edilerek atanan Kral Faysal buna en iyi örnektir. Bu durumu gören Şêx Süleymaniye’de Bağımsız Kürt hükümetinin kralı olarak -"Keyaniya Kurdistanê"-ilan eder. Şêxin bu hamlesi İngiliz oyunlarını bozduğu için önce görüşme yolluyla bu durumdan Şêxi vazgeçirmeye çalışırlar. Şêx buna yanaşmayınca bu kez 25 Aralık 1923’te İngiliz savaş uçaklarıyla şexin karargâhı vurulur. Direnişi kırılır. Süleymaniye’yi terk etmek zorunda bırakılan Şêx önce İran’a yakın bir alanda kalır. Ardından da İngilizlerin onayı aldıktan sonra 1927 yılında yeniden güney Kürdistan’a yerleşir. 1956 yılında bir gün 9 Ekim günü ise yaşamını yitirir.

Önder Apo Şêx Mahmud Berzenci direnişine dönük: “Bu dönemde Irak Kürdistan’ındaki hareketlilik çok daha önemlidir. Buradaki Kürtler İngiltere hegemonyasını olduğu gibi kabullenmemiş, Arap yanlısı politikalara karşı direnmişlerdir. Süleymaniye bu dönemde de hareketlerin merkezi konumundadır. Şêx, aşiret lideri ve bey özelliklerini şahsında birleştiren Mahmut Berzenci’nin direnişi önemlidir. İlk defa ve açıkça Kürdistan’a özgü siyasal iktidar için hareket etmiştir. İngiltere’ye kolayca boyun eğmemiş, uzun süre direnmesini bilmiştir” değerlendirmesini yapmaktadır.

Tüm eksiklerine, yetmezliklerine, örgütsüzlüklerine rağmen Şêx Mahmud Berzenci İngiliz oyunlarına tümden gelmemiş, kuzey Kürtleriyle hareket etmenin önemini görerek Kürdistan’ın parçalanmaması için gücü yettiği kadar bir direniş içerisinde olmuştur. “Hawar dikim hawara me kurdan dûr e, he hey kurdo xayîno!” sözleriyle Kürtlere karşı özenle hazırlanmış olan Kürt Kapanını sezer gibidir. Ancak dediğimiz gibi gücü bu Kürt Kapanını sıraladığımız nedenlerden dolayı kıramamıştır.

Şêx Mahmud Berzenci’nin gücü Kürt Kapanında kurtulmasını başaramamış olsa bile yüreğimizde, beynimizde ve bizim için tüm zamanlarda önemli anılması gerekli olan bir Kürt Şêxi ve önderi.

Bugün etrafımızda olup biten ihanet çemberini, başka bir güce yamanmaya onca isteklice yaklaşımlara bakıldığında, Şêx Mahmud Berzenci bir abide gibi durmaktadır.


Kasım Engin

Kürdistan Stratejik Araştırmalar Merkezi

www.lekolin.com - www.lekolin.org - www.lekolin.net – www.lekolin.info -www.navendalekolin.com -http://kursam.org/index.html- http://kursam.net/index.html 

Parveke
Bu Yazıya Henüz Yorum Eklenmemiş.
Solin Bahar
Henüz Yazı Eklenmemiş

ARAMA